สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา สนใจนำบทความมาออกอากาศ ติดต่อ ฝ่ายส่งเสริมและเผยแพร่วิชาการ สำนักบริการวิชาการ ม.บูรพา โทร.038-102292ดาวน์โหลดแบบฟอร์มเพื่อขอหนังสือรวมเล่มบทความตอบแบบสอบถาม โครงการเผยแพร่วิชาการทางวิทยุกระจายเสียงเพื่อดาวน์โหลดหนังสือรวมเล่มบทความอิเล็กทรอนิกส์
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา
หน้าแรก | แก้ไขข้อมูล | หัวข้อล่าสุด | สมาชิก | ค้นหา | FAQ
Username:
Password:
Save Password
 All Forums
 รวมบทความวิชาการน่ารู้
 บทความรายการมนุษย์กับสังคม
 ข้าวถัก จากแรงศรัทธาพัฒนาสู่งานศิลปหัตถกรรม
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Author Previous Topic Topic Next Topic  

admin
Forum Admin

5776 Posts

Posted - 20 Aug 2017 :  15:39:43  Show Profile  Click to see admin's MSN Messenger address  Reply with Quote
ปีงบประมาณ 2560


ข้าวถัก จากแรงศรัทธาพัฒนาสู่งานศิลปหัตถกรรม
อาจารย์อำพิกา สวัสดิ์วงศ์
ภาควิชาประวัติศาสตร์ คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์


กดปุ่ม > เพื่อเล่นไฟล์เสียง


                ข้าว เป็นพืชพรรณธัญญาหารของมวลมนุษยชาติมาอย่างช้านาน อีกทั้งยังนับได้ว่า ข้าว เป็นพืชสายพันธุ์เดียวกับ ต้นหญ้า หากจะกล่าวไปแล้วก็ต้องถือว่า ข้าว คือ หญ้าที่เป็นสายพันธุ์ซึ่งมีขนาดใหญ่ที่สุดในบรรดาต้นหญ้าทั้งมวล พืชสายพันธุ์ข้าวชนิดแรกที่มนุษย์รู้จักนำมารับประทาน คือสายพันธุ์ “ข้าวป่า” สำหรับในประเทศไทย ข้าวนับเป็นอาหารหลักประจำชาติ ที่มีปรากฏมาแต่ครั้งโบราณกาลกว่า ๕,๕๐๐ ปีล่วงมาแล้ว โดยมีหลักฐานในทางโบราณคดีที่สามารถค้นพบได้ที่แหล่งโบราณคดีบ้านเชียง จังหวัดอุดรธานี ถ้ำปุงฮุง จังหวัดแม่ฮ่องสอน แหล่งโบราณคดีโคกพนมดี ภายในวัดโคกพนมดี อำเภอพนัสนิคม จังหวัดชลบุรี แม้ในการทางปกครองของไทยมีการจัดตั้งกรมนาในสมัยกรุงศรีอยุธยา และในยุคปัจจุบันมี กรมการข้าว เพื่อสนับสนุน ดูแลกิจกรรมในการผลิตพืชพรรณธัญญาหารหลักของประเทศชนิดนี้ไว้เป็นการเฉพาะ
                อันเนื่องมาจากการที่ข้าว เป็นอาหารหลักของชนชาติไทย อีกทั้งยังผูกพันกับวิถีชีวิตแห่งการบริโภคมาอย่างช้านาน ประกอบกับความศรัทธาในทางพระพุทธศาสนารวมถึงความเชื่อในเรื่องเทพธิดาแห่งข้าว คือ พระแม่โพสพ จึงก่อให้เกิดการสร้างสรรค์งานศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านชนิดหนึ่ง ที่เรียกว่า ข้าวถัก เพื่อใช้เป็นเครื่องประกอบพิธีกรรมในการบูชาพระรัตนตรัยในงานบุญประเพณี ชาวล้านนาถือว่า ข้าวถัก เป็นเครื่องบูชาชั้นสูงมาแต่ครั้งโบราณกาล ซึ่งงานศิลปหัตถกรรมเช่นว่านี้ มีปรากฏเป็นรูปลักษณ์ผสานความเชื่ออยู่อย่างเข้มข้น ในพิธีกรรมทางพุทธศาสนาของชาวล้านนา สำหรับข้าวถักนั้นมีการประดิษฐ์กันอย่างแพร่หลาย ในจังหวัดทางภาคเหนือ เช่น เชียงราย เชียงใหม่ ลำปาง เป็นต้น การทำข้าวถักจะกระทำเมื่อชาวบ้านว่างเว้นจากการทำการเกษตรตามฤดูกาล แล้วมุ่งไปสู่การเข้าวัดเพื่อแสวงหาโมกขธรรม รวมถึงการทำบุญตามประเพณีต่างๆ มีงานบุญทานข้าวใหม่ งานปี๋ใหม่เมือง งานบุญสรงน้ำพระ งานบุญเข้าพรรษา-ออกพรรษา งานก๋วยสลาก เป็นอาทิ
                กรรมวิธีการถักข้าว รวมถึงลวดลายที่แสดงออกมานั้นถือเป็นเอกลักษณ์ของแต่ละท้องถิ่น ซึ่งกล่าวถึงวิธีการในการประดิษฐ์ได้โดยสังเขปคือ ผู้ที่ทำการถัก จะนำข้าวเปลือกที่มีขนาดเมล็ดเท่ากัน มาถักร้อยเรียงด้วยเชือกสีเหลืองหรือสีขาวในปัจจุบันนิยมใช้เส้นไหมพรมหลากสี ถักมัดข้าวเปลือกทีละคู่ของเมล็ดข้าวจนได้ขนาดยาวพอที่จะม้วนเป็นรูปวงกลมตามต้องการ จากนั้นจะนำเหรียญกษาปณ์ชนิดหนึ่งบาท ใส่ไว้ตรงกลางกลุ่มข้าวถักนั้น เป็นลักษณะประกบหน้า-หลังแล้วมัดให้แน่น ซึ่งต้องใช้ความวิริยะอุตสาหะอยู่เป็นอันมาก เมื่อพิจารณาดูแล้วก็คล้ายรูปดวงอาทิตย์เปล่งรัศมีหรือฟันเฟืองของจักร เนื่องมาจากปลายแหลมของเมล็ดข้าวที่หันออกสู่ด้านนอกนั่นเอง ส่วนด้านบนของข้าวถักจะทำเป็นที่สำหรับแขวนกับต้นไม้ประดิษฐ์คล้ายๆ ต้นผ้าป่าในงานบุญ ด้านล่างจะมีเชือกไหมพรมหลากสีเป็นพู่ห้อยลงมาอย่างสวยงาม สำหรับความเชื่อเกี่ยวกับข้าวถักของชาวล้านนา นั้น มีคติความเชื่อว่า เมื่อได้ถวายข้าวถักเป็นเครื่องสักการบูชาพระรัตนตรัยแล้ว จะได้รับผลานิสงส์แห่งทานบารมีทั้งในภพชาตินี้และสัมปรายภพ อีกทั้งยังส่งผลให้ชีวิตในปัจจุบันกาลมีความเจริญรุ่งเรืองก้าวหน้า อุปมาดั่งเมล็ดข้าวเปลือกที่ว่าเมื่อตกลงไปในผืนดินใดแล้ว ก็สามารถเจริญงอกงามสร้างความสมบูรณ์พูนสุขให้แก่ผืนแผ่นดินถิ่นนั้นได้อย่างถ้วนหน้ากัน
                ในปัจจุบันงานศิลปหัตถกรรมเช่นว่านี้ กำลังได้รับการฟื้นฟูขึ้นมาให้บังเกิดความแพร่หลายอีกครั้งเพื่อเป็นการสืบสานภูมิปัญญาดั้งเดิมมิให้สูญหายไปตามกาลเวลา และในบางท้องที่ข้าวถักสามารถพัฒนารูปลักษณ์และปรับเปลี่ยนตำแหน่งทางผลิตภัณฑ์ในเชิงการตลาด จากงานหัตถกรรมในครัวเรือนที่เกี่ยวเนื่องกับพิธีกรรมทางศาสนากลับกลายมาเป็นของชำร่วยเครื่องประดับสวยงามที่ผสานกับความเชื่อ เพื่อใช้ส่งเสริมการจำหน่ายในลักษณะของเครื่องรางแห่งความสมบูรณ์พูนสุขหรือป้องกันอันตรายต่างๆ เช่น เป็นพวงกุญแจ หรือสำหรับแขวนหน้ารถ เป็นต้น นับว่าเป็นการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากภูมิปัญญาท้องถิ่นเพื่อเสริมสร้างรายได้ให้แก่ชุมชนเป็นอย่างดี และยังถือได้ว่าเป็นกุศโลบายในการสืบทอดงานศิลปหัตถกรรมพื้นบ้านไว้กับอนุชนรุ่นหลังสืบไป

แหล่งอ้างอิง
จักรพงษ์ คำบุญเรือง, “ข้าวถัก” บ้านเมืองสาตร หัตถกรรมพื้นบ้านของคนล้านนา, วันที่ค้นข้อมูล ๒๙ เมษายน ๒๕๖๐, เข้าถึงได้จาก http://www.chiangmainews.co.th/page/archives/506257
ประวัติความเป็นมาของข้าว, วันที่ค้นข้อมูล ๒๙ เมษายน ๒๕๖๐, เข้าถึงได้จาก http://www.arda.or.th/kasetinfo/rice/rice-histories.html
ถักข้าวเปลือก, วันที่ค้นข้อมูล ๒๙ เมษายน ๒๕๖๐, เข้าถึงได้จาก http://culturelampang-chit130512.blogspot.com/2010/04/blog-post_20.html
อิฐ ณ ลาซาล, ข้าวถัก : สื่อพื้นบ้านล้านนา, วันที่ค้นข้อมูล ๒๙ เมษายน ๒๕๖๐, เข้าถึงได้จาก https://www.gotoknow.org/posts/158083

  Previous Topic Topic Next Topic  
 ตั้งหัวข้อใหม่  ตอบกลับหัวข้อนี้
 พรินต์ส่งให้เพื่อน
Jump To:
สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา © สำนักบริการวิชาการ มหาวิทยาลัยบูรพา Go To Top Of Page
This page was generated in 0.05 seconds. Snitz Forums 2000